Każdego roku w czerwcu i lipcu właściciele małych firm stawiają to samo pytanie: czy opłaca się zatrudnić studenta, jaką umowę podpisać i ile naprawdę zapłacę, gdy skończy się letnia radość? W 2026 roku dochodzi jeden nowy element — od maja umowy zlecenia wliczają się do stażu pracy, co zmienia rachunek zatrudniającego. Zanim podpiszesz jakikolwiek kontrakt, warto wiedzieć, co jest do zysku, a co może Cię zaskoczyć rachunkiem z ZUS lub PIP.
Na rynku pracy wakacyjny student to często najbardziej elastyczna i ekonomicznie uzasadniona forma wsparcia, jaką możesz znaleźć w szczycie sezonu. Koszt pracodawcy jest realnie niski, formalności przy umowie zlecenia minimalne, a zarobki studenta są zwolnione z PIT do kwoty 85 528 zł rocznie. Pod warunkiem że znasz zasady.
Pokazujemy to krok po kroku — bez zakładania, że znasz art. 6 ust. 4 u.s.u.s. na pamięć, ale z odwołaniami do aktów prawnych, gdybyś chciał sprawdzić szczegóły samodzielnie lub pokazać księgowej.
Które umowy wchodzą w grę i co je różni
Gdy zatrudniasz studenta na wakacje, masz trzy realne opcje. Każda ma inny profil kosztowy i inny zakres praw zleceniobiorcy.
Umowa zlecenia (art. 734–751 Kodeksu cywilnego) to najczęstszy wybór przy pracy sezonowej. Zleceniobiorca wykonuje określone czynności — obsługuje klienta, prowadzi media społecznościowe, pomaga w magazynie — bez gwarancji konkretnego rezultatu. Stawka musi wynosić co najmniej 31,40 zł brutto za godzinę (Rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1242). Ważne: w 2026 roku nie ma drugiej podwyżki w lipcu — ta stawka obowiązuje przez cały rok od 1 stycznia 2026 r. Dla studenta poniżej 26. roku życia umowa zlecenia ma specjalną właściwość: przy spełnieniu określonych warunków pracodawca nie płaci składek ZUS — ani społecznych, ani zdrowotnej.
Umowa o dzieło (art. 627–646 k.c.) dotyczy konkretnego, z góry określonego rezultatu: zaprojektowania grafiki, napisania tekstu, przygotowania tłumaczenia. Istotą jest odbiór dzieła, a nie czas pracy. Umowa o dzieło jest wolna od składek ZUS, ale od 2021 roku każdą taką umowę trzeba zgłosić do ZUS na formularzu RUD w ciągu 7 dni od jej zawarcia (nie dotyczy umów z własnym pracownikiem ani z podmiotem prowadzącym własną działalność). Ryzyko polega na tym, że jeśli ZUS uzna, że dzieło w rzeczywistości było czynnością powtarzalną — cotygodniowe prowadzenie fanpage’a, stałe aktualizacje katalogu produktów — może przekwalifikować umowę na zlecenie i wystawić zaległe składki z odsetkami.
Umowa o pracę daje studentowi najsilniejszą ochronę: kodeksowy urlop, ochronę przed rozwiązaniem, wynagrodzenie minimalne liczone od etatu (4 806 zł brutto miesięcznie przy pełnym etacie w 2026 r., Dz.U. 2025 poz. 1242). Dla pracodawcy oznacza jednak pełne składki ZUS — i jest to zasada bez wyjątku: zwolnienie z art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy wyłącznie umów zlecenia, nie umów o pracę.
Jak wybrać? Jeśli student ma wykonywać czynności, które da się ująć jako „pracuj X godzin dziennie przy Y zadaniach” — zlecenie. Jeśli ma dostarczyć konkretny, unikalny wynik (projekt, tekst, raport), który można obiektywnie odebrać i ocenić — dzieło, pod warunkiem że jest to naprawdę incydentalna sprawa, a nie stała cotygodniowa produkcja. Jeśli potrzebujesz studenta zintegrowanego z resztą zespołu, z zarządzaniem czasem pracy jak etatowy pracownik — umowa o pracę, ale przygotuj się na ZUS od pierwszego dnia.
Umowa zlecenia ze studentem: kiedy ZUS nie zapłacisz ani grosza
Zwolnienie z ubezpieczeń społecznych dla studenta na zleceniu wynika z art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.). Działa, gdy łącznie spełnione są trzy warunki:
Pierwszym jest wiek — zleceniobiorca nie ukończył 26 lat. Zwolnienie wygasa z dniem 26. urodzin, nawet jeśli umowa trwa dalej i nawet jeśli o urodzinach nie poinformował pracodawcy.
Drugim jest aktualny status studenta szkoły wyższej — licencjata, inżynierskiej, magisterskiej, doktoranckiej. Ukończenie studiów (faktyczna obrona dyplomu) kończy status, nie data na dyplomie ani data skreślenia z list. Jeśli student broni pracy w sierpniu, od dnia obrony zaczyna podlegać ZUS.
Trzecim jest brak równoległej umowy o pracę z tym samym pracodawcą. Jeśli student pracuje u Ciebie na etat, dołożona umowa zlecenia nie jest wolna od składek — nawet jeśli ma mniej niż 26 lat.
Gdy te warunki są spełnione, cały koszt brutto wynagrodzenia to Twój jedyny wydatek pracowniczy. Brak składek emerytalnej, rentowej, wypadkowej i zdrowotnej — po stronie pracodawcy i po stronie zleceniobiorcy.
Typowy scenariusz: student 22-letni pracuje 20 godzin tygodniowo przez 8 tygodni wakacyjnych.
- 20 godz. × 8 tyg. = 160 godz. × 31,40 zł = 5 024 zł brutto
- ZUS pracodawcy: 0 zł
- Całkowity koszt po stronie pracodawcy: ok. 5 024 zł + koszt rozliczenia
Dla porównania: gdyby ta sama osoba nie miała statusu studenta (lub ukończyła 26 lat), pracodawca zapłaciłby dodatkowo składki ZUS po swojej stronie — emerytalna 9,76%, rentowa 6,5%, wypadkowa ok. 1,67%, Fundusz Pracy i FGŚP — łącznie ok. 20 proc. wynagrodzenia. Przy 5 024 zł to ok. 1 005 zł extra.
Warto wiedzieć: student może złożyć wniosek o dobrowolne objęcie ubezpieczeniami społecznymi, jeśli chce np. budować składkowy staż emerytalny. To jego decyzja — pracodawca nie ma obowiązku wnioskować ani opłacać składek z własnej inicjatywy.
Minimalny pakiet dokumentów do przechowywania: zaświadczenie z uczelni potwierdzające status studenta (z datą ważności), kopia umowy zlecenia, ewidencja godzin (przy stawce godzinowej obowiązkowa z mocy prawa). Brak ewidencji godzin to najczęstszy błąd formalny, który wychwytuje PIP — i który skutkuje mandatem niezależnie od tego, czy ZUS był poprawnie rozliczony.
PIT i wynagrodzenie minimalne — zero podatku przez cały sezon
Student do 26. roku życia korzysta z tzw. ulgi dla młodych (art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, u.p.d.o.f.). Przychody ze stosunku pracy i umów zlecenia są wolne od PIT do kwoty 85 528 zł rocznie — kwota nie zmieniła się w 2026 roku (potwierdzenie: podatki.gov.pl).
Jako płatnik stosujesz ulgę automatycznie — nie wymaga żadnej specjalnej dokumentacji po Twojej stronie. Zaliczka na PIT od wypłacanego wynagrodzenia wynosi zero, dopóki student nie przekroczy rocznego limitu od wszystkich pracodawców łącznie. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, gdy zleceniobiorca złoży pisemne oświadczenie o rezygnacji z ulgi — co zdarza się rzadko, ale jest możliwe (np. przy wspólnym rozliczeniu z małżonkiem).
Co to oznacza w praktyce dla sezonowego rozliczenia:
Przy 160 godzinach × 31,40 zł = 5 024 zł brutto:
- Zaliczka na PIT: 0 zł
- Wynagrodzenie netto wypłacone studentowi: 5 024 zł
Zwróć uwagę, że 85 528 zł to roczna suma ze wszystkich pracodawców i zleceń. Jeśli student pracuje jednocześnie u kilku zleceniodawców, każdy stosuje ulgę, a przekroczenie progu rozliczane jest przez studenta w zeznaniu rocznym PIT-37. Jako pracodawca nie masz obowiązku śledzić, ile student zarabia u innych — stosujesz ulgę tak długo, aż sam student Cię nie poinformuje o przekroczeniu.
Ważna zasada administracyjna: wynagrodzenie minimalne 31,40 zł/godz. dotyczy umów zlecenia aktywnych od 1 stycznia 2026 r. i jest stawką jednolitą na cały rok (bez podwyżki w sierpniu lub w innym miesiącu — do 2022 roku bywały dwie podwyżki w ciągu roku, w 2026 powrócono do jednej). Stawka dotyczy pracy faktycznie wykonanej — przy godzinowym rozliczeniu zleceniobiorca nie może zarabiać mniej za żadną godzinę.
Co zmieniła ustawa stażowa od maja 2026
Od 1 maja 2026 r. obowiązuje nowelizacja Kodeksu pracy wprowadzona ustawą z 6 listopada 2025 r. (Dz.U. poz. 1423): okresy pracy na umowie zlecenia wliczają się do stażu pracy pracownika, jeśli w tym czasie zleceniobiorca podlegał ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. To ważne zastrzeżenie — dla studentów zwolnionych z ZUS na podstawie art. 6 ust. 4 u.s.u.s. czas pracy na zleceniu nie będzie wliczał się do stażu (nie było tytułu do ubezpieczenia). Ustawa stażowa dotyczy głównie umów zlecenia, gdzie składki ZUS faktycznie były odprowadzane.
Dla pracodawcy MŚP zmiana oznacza, że kandydaci rekrutowani na etat mogą mieć znacznie wyższy faktyczny staż, niż wynika z cv. Ktoś, kto przez 3 lata pracował na zleceniu w innej firmie i odprowadzał ZUS, może mieć te lata zaliczone do stażu — co skraca czas do 26-dniowego urlopu lub do dłuższego okresu wypowiedzenia.
Trzy konsekwencje:
Urlop wypoczynkowy — wzrasta z 20 do 26 dni po przekroczeniu 10 lat stażu (art. 154 k.p.). Jeśli pracownik ma na starcie 8 lat stażu „pozaetatowego”, do wyższego wymiaru urlopu brakuje mu tylko 2 lat u Ciebie, nie 10.
Okres wypowiedzenia umowy o pracę rośnie po 3 i 5 latach u tego samego pracodawcy (art. 36 k.p.). Staż ogólny nie wpływa bezpośrednio na te progi, ale przy kolejnych zatrudnieniach łączny staż może być brany pod uwagę w sądach pracy przy ocenie naruszeń.
Odprawa — przy zwolnieniach grupowych lub indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika, staż ogólny decyduje o kwocie (art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych). Im wyższy staż, tym wyższa odprawa — i wyższy koszt restrukturyzacji.
Więcej o tym, jak ustawa stażowa zmienia cały kontekst umów zlecenia w MŚP — nie tylko dla studentów — wyjaśniamy w osobnym artykule: Ustawa stażowa 2026 — JDG i zlecenia wliczone do stażu od 1 maja: co MŚP musi teraz zrobić.
Cztery sytuacje, w których ZUS wróci i zaskoczy Cię rachunkiem
Zwolnienie z art. 6 ust. 4 u.s.u.s. jest korzystne, ale warunki muszą być spełnione przez cały czas trwania umowy. Poniżej cztery sytuacje, które ZUS weryfikuje przy kontroli — i które kończą się zaległymi składkami z odsetkami.
1. Student kończy 26 lat w trakcie umowy. Zwolnienie wygasa z dniem urodzin — nie miesiąc później, nie z końcem kwartału. Jeśli umowa trwa od 1 lipca do 31 sierpnia, a student kończy 26 lat 12 sierpnia, od 12 sierpnia musisz naliczyć składki i zgłosić zmianę do ZUS (formularz ZUA — rejestracja do ubezpieczeń). Brak korekty = składki zaległe od dnia urodzin plus odsetki ustawowe. Warto od początku wpisać do umowy lub kalendarza datę urodzin zleceniobiorcy.
2. Student traci status uczelniany w trakcie kontraktu. Obrona pracy dyplomowej kończy status studenta z dniem obrony — nie z datą wydania dyplomu ani skreślenia z list. ZUS przy kontroli może poprosić o zaświadczenie z uczelni potwierdzające status w konkretnym dniu. Jeśli student obronił pracę inżynierską 20 sierpnia, a Ty traktowałeś go jako studenta do końca umowy (31 sierpnia) — 11 dni pracy generuje zaległe składki. Rozwiązanie: poproś o bieżące zaświadczenie statusu przy podpisaniu umowy i ustaw sobie przypomnienie na sierpień, gdy sesje egzaminacyjne biegną pełną parą.
3. Ta sama osoba pracuje u Ciebie jednocześnie na etat. Nawet jeśli student ma mniej niż 26 lat i jest wpisany jako student, zbieg tytułów (umowa o pracę + zlecenie u tego samego pracodawcy) powoduje, że zwolnienie nie obowiązuje. Zlecenie jest w tej konfiguracji traktowane jak umowa z własnym pracownikiem — składki od pierwszej złotówki, bez wyjątków.
4. Umowa o dzieło ze stałymi czynnościami. ZUS od lat kwestionuje umowy o dzieło, w których zadanie jest de facto powtarzalne: cotygodniowe posty, regularne prowadzenie dokumentacji, codzienne wprowadzanie danych. Jeśli inspektor stwierdzi, że dzieło nie istnieje, przekwalifikuje umowę na zlecenie — z pełnymi składkami za cały okres, bo student (nawet o statusie) miał umowę o dzieło, a nie zwolnione ze składek zlecenie. Ryzyko jest realne szczególnie w branży kreatywnej i mediowej.
Jak się przed tym zabezpieczyć? Przed podpisaniem umowy poproś zleceniobiorcę o trzy rzeczy: zaświadczenie z uczelni o statusie studenta (aktualne, nie starsze niż 30 dni), pisemne oświadczenie że nie pracuje u Ciebie na umowę o pracę, i datę urodzin wyraźnie wpisaną do umowy lub do ewidencji. Te trzy dokumenty zamykają ryzyko kontrolne. Jeśli umowa trwa przez sierpień i wrzesień — zrób aktualizację w połowie umowy: jeden SMS lub e-mail z prośbą o potwierdzenie, że status się nie zmienił. To minimum, które ZUS akceptuje jako dowód staranności pracodawcy.
Podsumowanie
Wakacyjne zatrudnienie studenta na umowie zlecenia pozostaje jedną z najtańszych form sezonowego wsparcia w MŚP: zero składek ZUS przy spełnieniu warunków, zero PIT do 85 528 zł rocznie, minimalna stawka godzinowa 31,40 zł/godz. obowiązująca przez cały 2026 rok bez podwyżki śródrocznej.
W tym roku dochodzą dwa dodatkowe elementy, o których warto pamiętać:
Ustawa stażowa (Dz.U. poz. 1423, od 1 maja 2026) sprawia, że zlecenie z odprowadzonymi składkami ZUS buduje staż pracy przyszłego pracownika etatowego. Dla studentów zwolnionych z ZUS z art. 6 ust. 4 u.s.u.s. ten efekt nie nastąpi — ale warto to wiedzieć, bo rekrutując kogoś, kto przez lata pracował na zleceniu, możesz dostać wyższy wymiar urlopu i dłuższy okres wypowiedzenia, niż wynika z wyglądu cv.
Dokumentacja statusu studenta to Twoja polisa ubezpieczeniowa. Jeden formularz — zaświadczenie z uczelni o statusie studenta — trzymany w teczce zleceniobiorcy, to jedyne co ZUS przy kontroli chce zobaczyć obok umowy i ewidencji godzin. Zbierz je na początku, odśwież w sierpniu. To 20 minut pracy, które zamykają temat.
Jeśli obsługa kadrowo-płacowa wakacyjnych zleceń i roczne rozliczenie z ZUS to obszar, gdzie wolisz mieć pewność niż sprawdzać samodzielnie — zapoznaj się z ofertą naszego działu księgowości.